Najstarsze teksty w języku niemieckim

Pierwsze ślady języka niemieckiego w starych tekstach służyły średniowiecznym mnichom jako pomoc w zrozumieniu tekstów w języku łacińskim. W rękopisach mnisi zapisywali niemieckie słowa między wierszami lub na marginesie. Mniej więcej dwie trzecie znanego dzisiaj słownictwa z Althochdeutsch (język staro-wysoko-niemiecki) pochodzi właśnie z tych notatek, nazywanych „Glossen”. Można je znaleźć w tekstach z początku VIII wieku. Chciałbym przedstawić i krótko opisać teraz 4 najważniejsze z nich, które tworzą niejako podstawy języka niemieckiego i tłumaczą jego pochodzenie.

Abrogans (Abrogans deutsch)

Abrogans„Abrogans” uchodzi za najstarszy tekst w języku niemieckim. Jest to łacińsko-staro-wysoko-niemiecki słownik synonimów, w którym za pomocą języka ludowego (die Volkssprache) wytłumaczone zostały słowa z Biblii. Nazwa tego słownika pochodzi od pierwszego wpisu: „abrogans – dheomodi” (w obecnym niemieckim oznacza to bescheiden – skromny, demütig – pokorny). Dla historii języka niemieckiego jest to jedyne źródło informacji, gdyż 700 z 3760 występujących tam niemieckich słów nie pojawia się w żadnym innym tekście z tego okresu. Oryginał powstał prawdopodobnie pod koniec VIII wieku w klasztorze Freising.

Hildebrandslied

HildebrandsliedKarol Wielki wspierał rozwój pisanego języka ludowego w państwie frankijskim. Obok łaciny miał on być oficjalnym językiem kościoła. Cesarz kazał przełożyć kościelne teksty na język staro-wysoko-niemiecki oraz zebrać niemieckie kazania. Zajmowali się tym przede wszystkim mnisi. Miejsce, w którym pracowali, określa się mianem „scriptorium”. W klasztorze w Fuldzie dwóch mnichów spisało w pierwszej połowie IX wieku staro-wysoko-niemiecką epicką pieśń bohaterską. W pieśni tej ojciec i syn stanęli do walki jako rycerze. Tekstem zajęli się później jako pierwsi bracia Grimm i nazwali go „Hildebrandslied” („Pieśń o Hildebrandzie”). Jedyny zachowany fragment znajduje się obecnie w bibliotece w Kassel.

Ludwigslied

LudwigsliedJest to staro-wysoko-niemiecki wiersz, pokazujący zwycięstwo zachodniofrankijskiego króla, Ludwika III, nad wojskami normańskimi 3. sierpnia 881 roku. Pieśń zaczyna się od słów:

Einan kuning uueiz ich,
Heizsit her Hluduig, (…)

W dzisiejszym języku niemieckim brzmiałoby to następująco:

Ich kenne einen König,
er heißt Ludwig, (…)

Rok po zwycięskiej bitwie pod Saucourt-en-Vimeu Ludwik III umiera. Z tego też powodu „Ludwigslied” jest jednym z nielicznych tekstów z okresu wczesnego średniowiecza, których datę powstania można określić dosyć dokładnie. Wiersz powstał więc między 1. sierpnia 881, a 5. sierpnia 882 roku i został spisany w dialekcie reńsko-frankońskim. Dla badaczy historii języka niemieckiego bardzo ważny jest fakt, że tekst nie został przetłumaczony z języka łacińskiego, a od razu powstał w średniowiecznym języku niemieckim.

Merseburger Zaubersprüche

Merseburger ZaubersprücheWiele średniowiecznych tekstów odnosi się do ustnych opowiadań, które przekazano nieraz w dosyć dużym odstępie czasowym od ich spisania. Zupełnie innym przykładem są „Merseburger Zaubersprüche”, które nazwano od miejsca ich znalezienia: „Merseburg”. Są to dwa średniowieczne zaklęcia, które zapisano w języku staro-wysoko-niemieckim, dokładnie w dialekcie frankońskim. Dają nam one pewien wgląd w ówczesne niemieckie życie pogańskie. Pierwsze zaklęcie odnosi się do uwolnienia uwięzionego z więzów i ucieczki przed wrogiem, drugie natomiast dotyczy uleczenia zranionej nogi konia. Rękopis pochodzi prawdopodobnie z klasztoru w Fuldzie.

Opracowano na podstawie „VDS Sprachnachrichten” Nr. 54 (II/2012), str. 4.

Wykorzystane grafiki są własnością publiczną (public domain) w Stanach Zjednoczonych oraz w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa 100 lat po śmierci autora lub wcześniej.

Print Friendly
0.00 avg. rating (0% score) - 0 votes
Komentarze: 4
  1. Mmpct

    Czy „Abrogans” zawiera już rodzajniki lub inne słowa pełniące podobną funkcję?

    • Łukasz Tyczkowski

      Przyznam, że nie wiem. Trzeba by było zerknąć w jakieś bardziej wyczerpujące opisy na temat „Abrogans”, a pod ręką takich niestety nie mam.

  2. Tomasz z Opla

    Bardzo ciekawy wykład historyczny. Praktycznie wszystkie informacje są dla mnie nowe. Moja praca nie wiążę się bezpośrednio z wiedzą o Niemczech, ale produkty są konstrukcji ich inżynierów. Warto czasami dowiedzieć się nowych rzeczy o swoim partnerze handlowym. Niech świat wynagrodzi Panu czas poświęcony na sformułowanie tego tekstu.

  3. Marek

    Jak długi jest owy „jedyny zachowany fragment?”?

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

CommentLuv badge